थोडक्यात उत्तर: गीता जयंती आणि मोक्षदा एकादशी दोन्ही शनिवार, 19 डिसेंबर 2026 रोजी आहेत. एकादशी तिथी 19 डिसेंबरला पहाटे सुमारे 5:57 वाजल्यापासून 20 डिसेंबरला पहाटे सुमारे 3:52 वाजेपर्यंत (IST) आहे. उपवासाचे पारणे रविवार, 20 डिसेंबरला सकाळी सुमारे 7:08 ते 9:12 या वेळेत करावे.
भगवान श्रीकृष्णांनी कुरुक्षेत्राच्या रणभूमीवर अर्जुनाला भगवद्गीता सांगितली, तो दिवस गीता जयंती म्हणून साजरा होतो. हा दिवस मार्गशीर्ष शुक्ल एकादशीला येतो; या एकादशीला मोक्षदा एकादशी असेही म्हणतात, कारण ती मोक्ष देणारी मानली जाते. गीतेतच श्रीकृष्ण सांगतात की महिन्यांमध्ये मी मार्गशीर्ष आहे.
2026 मधील महत्त्वाच्या वेळा
| व्रत / उत्सव | तारीख / वेळ (IST) |
|---|---|
| गीता जयंती आणि मोक्षदा एकादशी | शनिवार, 19 डिसेंबर 2026 |
| एकादशी तिथी प्रारंभ | 19 डिसेंबर, पहाटे सुमारे 5:57 |
| एकादशी तिथी समाप्ती | 20 डिसेंबर, पहाटे सुमारे 3:52 |
| पारणे (उपवास सोडणे) | 20 डिसेंबर, सकाळी सुमारे 7:08 – 9:12 |
पारण्याची वेळ आपल्या शहरातील सूर्योदयावर अवलंबून असते. स्थानिक पंचांगातून खात्री करून घ्या.
मोक्षदा एकादशी व्रताचे नियम
- दशमी (18 डिसेंबर): सूर्यास्तापूर्वी हलके सात्त्विक भोजन करा; या संध्याकाळपासून भात खाणे टाळा.
- एकादशी (19 डिसेंबर): आपल्या क्षमतेनुसार उपवास करा: निर्जळी (पाणीही न घेता), फलाहार (फळे आणि दूध) किंवा धान्याशिवाय एक वेळ सात्त्विक भोजन.
- टाळा: भात आणि इतर धान्ये, डाळी, कांदा, लसूण आणि तामसिक अन्न.
- पारणे (20 डिसेंबर): भगवान विष्णूंची प्रार्थना केल्यानंतर पारण्याच्या वेळेतच उपवास सोडा. द्वादशी संपल्यानंतर पारणे करणे परंपरेने टाळले जाते.
आपल्याला मधुमेह असेल, आपण गर्भवती असाल, वयस्कर असाल किंवा औषधे घेत असाल, तर फलाहार उपवास निवडा आणि डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
घरी गीता जयंती कशी साजरी करावी
- पूजास्थान स्वच्छ करा आणि पिवळ्या वस्त्रावर भगवान श्रीकृष्णांची प्रतिमा किंवा गीता ठेवा.
- तुळशीची पाने, पिवळी फुले, तुपाचा दिवा आणि लोणी-खडीसाखर अर्पण करा.
- गीता वाचा: एक अध्याय वाचणेही अर्थपूर्ण आहे. अनेक कुटुंबे 12 वा अध्याय (भक्तियोग) किंवा 15 वा अध्याय (पुरुषोत्तमयोग) वाचतात, कारण हे अध्याय लहान आहेत.
- श्रीकृष्ण आणि विष्णूंसाठी पारंपरिक असलेल्या तुळशीच्या माळेवर "Om Namo Bhagavate Vasudevaya" किंवा हरे कृष्ण महामंत्राचा जप करा.
- गीतेची प्रत भेट द्या; या दिवशी हे अर्थपूर्ण दान मानले जाते.
गीता वाचायला सुरुवात करण्याची सोपी योजना
गीतेत 18 अध्याय आणि 700 श्लोक आहेत. आपण ती कधीच वाचली नसेल, तर असे करून पाहा:
- गीता जयंतीला सुरुवात करा, पहिल्या किंवा दुसऱ्या अध्यायापासून (दुसऱ्या अध्यायात मुख्य शिकवण आहे).
- दररोज 5 श्लोक वाचा, आपल्याला समजेल अशा अनुवादासह. सुमारे पाच महिन्यांत संपूर्ण गीता वाचून होईल.
- एक वही ठेवा आणि रोज मनाला भिडणारी एक ओळ त्यात लिहा.
नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न
2026 मध्ये गीता जयंती आणि मोक्षदा एकादशी एकाच दिवशी आहेत का?
होय. दोन्ही शनिवार, 19 डिसेंबर 2026 रोजी आहेत.
गीता जयंती सर्वात भव्यपणे कुठे साजरी होते?
हरियाणातील कुरुक्षेत्र येथे, जिथे आंतरराष्ट्रीय गीता महोत्सव भरतो, आणि जगभरातील इस्कॉन मंदिरांमध्ये.
कृष्ण मंत्रांसाठी कोणती माळ वापरतात?
तुळशीची माळ सर्वात पारंपरिक आहे. वैजयंती माळ देखील भगवान श्रीकृष्णांना प्रिय आणि पवित्र आहे. आमच्या जपमाळ कशी निवडावी या मार्गदर्शकात पर्यायांची तुलना करा.
तारखा आणि वेळा भारतासाठी प्रकाशित पंचांगांवर आधारित असून स्थानानुसार बदलू शकतात. उपवासाविषयीची माहिती सर्वसाधारण आहे, ती वैद्यकीय सल्ला नाही.