യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം: ചരിത്രം, സമയക്രമം & സമ്പൂർണ്ണ യാത്രാ ഗൈഡ്

ആമുഖം

ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ മഹത്തായ ഗർവാൾ ഹിമാലയനിരകൾക്കിടയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പവിത്രമായ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. യമുനാദേവിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ പവിത്രക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് അനുഗ്രഹങ്ങളും ആത്മീയജ്ഞാനോദയവും ആന്തരികശാന്തിയും തേടി ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ഓരോ വർഷവും എത്തുന്നു.

സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 3,293 മീറ്റർ ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം പ്രസിദ്ധമായ ചാർ ധാം യാത്രയുടെ പ്രധാന ഭാഗമാണ്. മഞ്ഞുമൂടിയ പർവതങ്ങൾ, ഒഴുകുന്ന നദികൾ, നിബിഡവനങ്ങൾ, ശാന്തമായ താഴ്വരകൾ എന്നിവയുടെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന പ്രകൃതിസൗന്ദര്യം ഈ പവിത്രസ്ഥലത്തിന്റെ ആത്മീയമനോഹാരിത വർധിപ്പിക്കുന്നു.

യമുനാനദിയിലെ ജലത്തിൽ പുണ്യസ്നാനം ചെയ്യുന്നത് ആത്മാവിനെ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും ജീവിതത്തിലുടനീളം സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങൾ നീക്കുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദിവ്യമായ അന്തരീക്ഷം ഓരോ തീർത്ഥാടകനിലും വിശ്വാസവും ഭക്തിയും ആഴത്തിലുള്ള സമാധാനബോധവും നിറയ്ക്കുന്നു.

നൂറ്റാണ്ടുകളായി, ശുദ്ധിയുടെയും വിശ്വാസത്തിന്റെയും ദൈവികകൃപയുടെ ശാശ്വതശക്തിയുടെയും പ്രതീകമായി യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി നിലകൊള്ളുന്നു.

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചരിത്രം

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചരിത്രം നിരവധി നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കുമുമ്പിലേക്ക് നീളുന്നതും ഹിന്ദു പുരാണങ്ങളുമായും പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങളുമായും ആഴത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടതുമാണ്. സൂര്യദേവനായ ഭഗവാൻ സൂര്യന്റെയും സംജ്ഞാദേവിയുടെയും പുത്രിയായി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന യമുനാദേവിക്കാണ് ഈ ക്ഷേത്രം സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്.

ചരിത്രരേഖകൾ പ്രകാരം, ടെഹ്‌രി ഗർവാളിലെ മഹാരാജ പ്രതാപ് ഷാ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആദ്യത്തെ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചു. എന്നാൽ പ്രകൃതിദുരന്തങ്ങളും കഠിനമായ കാലാവസ്ഥയും കെട്ടിടത്തിന് പലതവണ കേടുപാടുകൾ വരുത്തിയതിനാൽ നിരവധി പുനരുദ്ധാരണങ്ങൾ നടത്തേണ്ടിവന്നു.

പുരാതന ഋഷിമാരും സന്യാസിമാരും ധ്യാനവും തപസ്സും അനുഷ്ഠിക്കാൻ ഈ പവിത്രപ്രദേശത്ത് എത്തിയിരുന്നു. കാലക്രമേണ, ആത്മീയാന്വേഷകർക്കും ഭക്തർക്കും ഏറ്റവും ആദരണീയമായ തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായി യമുനോത്രി മാറി.

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം അതിന്റെ പുരാതന പാരമ്പര്യങ്ങൾ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട് ഇന്നും ഭക്തിയുടെയും ആത്മീയതയുടെയും പ്രധാന കേന്ദ്രമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പുരാണപ്രാധാന്യം

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആത്മീയ പ്രാധാന്യം അതിന്റെ മനോഹരമായ ചുറ്റുപാടുകളേക്കാൾ വളരെ അപ്പുറത്തേക്ക് വ്യാപിക്കുന്നു. ഈ പവിത്രസ്ഥലവുമായി നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങളും പുരാണകഥകളും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

യമുനാദേവിയും ഭഗവാൻ സൂര്യനും

ഹിന്ദു പുരാണമനുസരിച്ച്, യമുനാദേവി ഭഗവാൻ സൂര്യന്റെ പുത്രിയും മരണദേവനായ യമന്റെ സഹോദരിയുമാണ്. യമുനാദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നത് അകാലമരണത്തിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കുകയും ദിവ്യാനുഗ്രഹങ്ങൾ നൽകുകയും ചെയ്യുമെന്ന് ഭക്തർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

പവിത്ര നദി ശുദ്ധിയുടെയും കരുണയുടെയും നിബന്ധനകളില്ലാത്ത സ്നേഹത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

മഹർഷി അസിത് മുനിയുടെ കഥ

പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ യമുനോത്രി പ്രദേശത്ത് വർഷങ്ങളോളം ധ്യാനത്തിൽ മുഴുകിയിരുന്ന മഹർഷി അസിത് മുനിയെക്കുറിച്ച് പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. അദ്ദേഹം ഗംഗയിലും യമുനയിലും പതിവായി സ്നാനം ചെയ്തിരുന്നുവെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

അദ്ദേഹം പ്രായം കൂടുകയും ശാരീരികമായി ദുർബലനാകുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, പവിത്ര നദികളുടെ ദിവ്യശക്തികൾ അദ്ദേഹത്തെ അനുഗ്രഹിച്ചു. അതുവഴി ആത്മീയയാത്ര തുടരാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചു.

ഭഗവാൻ കൃഷ്ണനുമായുള്ള ബന്ധം

യമുനാ നദി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണന്റെ ജീവിതവുമായി അടുത്ത് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ, കൃഷ്ണഭക്തർക്ക് യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിന് പ്രത്യേക പ്രാധാന്യമുണ്ട്. യമുനാ നദിയുടെ തീരത്ത് ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ നടത്തിയ ദിവ്യലീലകളെക്കുറിച്ച് നിരവധി കഥകൾ വിവരിക്കുന്നു.

യമുനയുടെ പുണ്യജലത്തിൽ ശരീരത്തെയും മനസ്സിനെയും ആത്മാവിനെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ദൈവിക അനുഗ്രഹങ്ങൾ അടങ്ങിയിട്ടുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യ

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യ ഹിമാലയൻ കരകൗശലത്തിന്റെ സമ്പന്നമായ പാരമ്പര്യങ്ങളെ മനോഹരമായി പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. നൂറ്റാണ്ടുകളായി കഠിനമായ കാലാവസ്ഥയെ നേരിട്ടിട്ടും, ക്ഷേത്രം വിശ്വാസത്തിന്റെയും പ്രതിരോധശേഷിയുടെയും പ്രതീകമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

വാസ്തുവിദ്യാ സവിശേഷതകൾ

പരമ്പരാഗത ഹിമാലയൻ രൂപകൽപ്പന
മനോഹരമായ തടി നിർമ്മിതികൾ
കല്ലിലെ കൊത്തുപണികളും പുണ്യചിഹ്നങ്ങളും
വർണാഭമായ അലങ്കാരങ്ങൾ
വലിയ പ്രാർഥനാ ഹാളുകൾ
പുരാതന വിഗ്രഹങ്ങളും ശിൽപങ്ങളും

പ്രാർഥനയ്ക്കും ധ്യാനത്തിനും ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കുന്ന വിസ്മയകരമായ പർവതങ്ങളാൽ ക്ഷേത്രം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മതപരമായ പ്രാധാന്യം

ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നായ യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിന് അത്യന്തം വലിയ മതപരമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. യമുനാദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം തേടി തീർഥാടകർ വെല്ലുവിളി നിറഞ്ഞ യാത്രകൾ നടത്തുന്നു.

പ്രധാന ആചാരങ്ങൾ

രാവിലെ പ്രാർഥനകൾ
പ്രത്യേക ആരതി ചടങ്ങുകൾ
വിശുദ്ധ സ്നാനച്ചടങ്ങുകൾ
പൂക്കളും മധുരപലഹാരങ്ങളും സമർപ്പിക്കൽ
മന്ത്രോച്ചാരണങ്ങൾ

പ്രധാന ഉത്സവങ്ങൾ

അക്ഷയ തൃതീയ
യമുന ജയന്തി
ദീപാവലി
ചാർ ധാം തീർഥാടന സീസൺ

കനത്ത മഞ്ഞുവീഴ്ച കാരണം ക്ഷേത്രം ശൈത്യകാലത്ത് അടഞ്ഞുകിടക്കുകയും വേനൽക്കാല തീർഥാടന സീസണിൽ വീണ്ടും തുറക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിലെ സമയക്രമം

പ്രവർത്തനം	സമയം
ക്ഷേത്രം തുറക്കൽ	രാവിലെ 6:00
രാവിലെ ആരതി	രാവിലെ 6:30
ഉച്ചതിരിഞ്ഞുള്ള ദർശനം	ഉച്ചയ്ക്ക് 1:00
വൈകുന്നേരത്തെ ആരതി	വൈകുന്നേരം 7:00
ക്ഷേത്രം അടയ്ക്കൽ	വൈകുന്നേരം 8:00

തീർഥാടനം ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് ഏറ്റവും പുതിയ സമയക്രമം സ്ഥിരീകരിക്കണം.

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കാനുള്ള ഏറ്റവും നല്ല സമയം

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയം മേയ് മുതൽ ജൂൺ വരെയും സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയുമാണ്.

വേനൽക്കാലം

സുഖകരമായ കാലാവസ്ഥ
സുഖപ്രദമായ ട്രെക്കിംഗ് അനുഭവം
വ്യക്തമായ പർവതക്കാഴ്ചകൾ

ശരത്കാലം

മനോഹരമായ ഭൂപ്രകൃതികൾ
മിതമായ താപനില
തിരക്ക് കുറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷം

കനത്ത മഴയും മണ്ണിടിച്ചിലും ഉണ്ടാകുന്നതിനാൽ മൺസൂൺ കാലത്ത് യാത്ര ചെയ്യുന്നത് സന്ദർശകർ ഒഴിവാക്കണം.

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തിലെത്താനുള്ള മാർഗങ്ങൾ

വിമാന മാർഗം

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം ഡെറാഡൂണിലെ ജോളി ഗ്രാന്റ് വിമാനത്താവളമാണ്; ഇത് യമുനോത്രിയിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 210 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്.

ട്രെയിൻ മാർഗം

ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകൾ ഡെറാഡൂൺ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും ഋഷികേശ് റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനും ആണ്.

റോഡ് മാർഗം

ഡെറാഡൂൺ, ഹരിദ്വാർ, ഋഷികേശ് എന്നിവയുൾപ്പെടെയുള്ള പ്രധാന നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് റോഡ് ഗതാഗതം ലഭ്യമാണ്.

ട്രെക്കിംഗ് പാത

തീർഥാടകർ സാധാരണയായി ജാങ്കി ചട്ടിയിൽ നിന്ന് യാത്ര ആരംഭിച്ച് ക്ഷേത്രത്തിലെത്താൻ ഏകദേശം ആറ് കിലോമീറ്റർ ട്രെക്കിംഗ് നടത്തുന്നു.

നടന്ന്
പോണി സേവനങ്ങൾ
പാലക്കി സേവനങ്ങൾ
സമീപ പ്രദേശങ്ങളിലെ ഹെലികോപ്റ്റർ സേവനങ്ങൾ

സന്ദർശനത്തിന് മുമ്പ് ഓർമ്മിക്കേണ്ട കാര്യങ്ങൾ

വസ്ത്രധാരണ മാർഗനിർദേശങ്ങൾ

യാത്രയിലുടനീളം ചൂടുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുക.
വാട്ടർപ്രൂഫ് ജാക്കറ്റുകളും സുഖപ്രദമായ ചെരുപ്പുകളും കരുതുക.
ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുമ്പോൾ മാന്യമായ വസ്ത്രം ധരിക്കുക.

രജിസ്ട്രേഷൻ ആവശ്യകതകൾ

സർക്കാർ നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ചാർ ധാം രജിസ്ട്രേഷൻ ആവശ്യമായേക്കാം.

യാത്രാ നുറുങ്ങുകൾ

അത്യാവശ്യ മരുന്നുകൾ കൈവശം കരുതുക.
ശരീരത്തിൽ ജലാംശം നിലനിർത്തുക.
യാത്ര അതിരാവിലെ ആരംഭിക്കുക.
പ്രാദേശിക സുരക്ഷാ മാർഗനിർദേശങ്ങൾ പാലിക്കുക.

ആരോഗ്യ മുൻകരുതലുകൾ

അമിതമായ ശാരീരിക പ്രയത്നം ഒഴിവാക്കുക.
യാത്രയ്ക്കിടെ മതിയായ വിശ്രമം എടുക്കുക.
ആവശ്യമെങ്കിൽ യാത്രയ്ക്ക് മുമ്പ് ഡോക്ടറെ സമീപിക്കുക.

സമീപത്ത് സന്ദർശിക്കാവുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ

സൂര്യ കുണ്ഡ്
ദിവ്യ ശില
ഹനുമാൻ ചട്ടി
ജാങ്കി ചട്ടി
ബാർക്കോട്ട്
ഗംഗോത്രി ക്ഷേത്രം

നിങ്ങൾക്ക് ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് ആത്മീയ സ്ഥലങ്ങളും പര്യവേക്ഷണം ചെയ്യാം.

ഭക്തർക്ക് വിശുദ്ധ ആത്മീയ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ കണ്ടെത്താൻ രുദ്രാക്ഷ ശേഖരവും സന്ദർശിക്കാം.

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള രസകരമായ വസ്തുതകൾ

നാല് വിശുദ്ധ ചാർ ധാം തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം.
ക്ഷേത്രം യമുനാ ദേവിക്ക് സമർപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്വാഭാവികമായി ചൂടുള്ള ജലസ്രോതസ്സുകൾക്ക് സൂര്യ കുണ്ഡ് പ്രശസ്തമാണ്.
ശീതകാലത്ത് ക്ഷേത്രം അടച്ചിരിക്കും.
ക്ഷേത്രത്തിലെത്താൻ തീർഥാടകർ ആറ് കിലോമീറ്റർ ട്രെക്ക് നടത്തുന്നു.
യമുനാ നദി യമുനോത്രി ഹിമാനിയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ശ്വാസംമുട്ടിക്കുന്ന ഹിമാലയൻ പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളാൽ ക്ഷേത്രം ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
പ്രതിവർഷം ആയിരക്കണക്കിന് തീർഥാടകർ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്നു.
സന്യാസിയായ അസിത് മുനിയുടെ ഐതിഹ്യവുമായി ക്ഷേത്രത്തിന് ആഴത്തിലുള്ള ബന്ധമുണ്ട്.
ക്ഷേത്രം പരിശുദ്ധിയെയും ഭക്തിയെയും ദൈവിക കൃപയെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു.

പതിവായി ചോദിക്കുന്ന ചോദ്യങ്ങൾ

1. യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം എവിടെയാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്?

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം ഉത്തരാഖണ്ഡിലെ ഉത്തരകാശി ജില്ലയിലാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.

2. യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം പ്രശസ്തമായത് എന്തുകൊണ്ട്?

നാല് വിശുദ്ധ ചാർ ധാം തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഒന്നായി ഈ ക്ഷേത്രം പ്രശസ്തമാണ്.

3. ക്ഷേത്രത്തിൽ ആരെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്?

യമുനാ ദേവിയെ ക്ഷേത്രത്തിൽ ആരാധിക്കുന്നു.

4. യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കാൻ ഏറ്റവും അനുയോജ്യമായ സമയം ഏതാണ്?

മേയ് മുതൽ ജൂൺ വരെയും സെപ്റ്റംബർ മുതൽ ഒക്ടോബർ വരെയും ഉള്ള മാസങ്ങളാണ് അനുയോജ്യമെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

5. ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള ട്രെക്ക് എത്ര ദൈർഘ്യമുള്ളതാണ്?

ജാങ്കി ചട്ടിയിൽ നിന്ന് ക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള ട്രെക്ക് ഏകദേശം ആറ് കിലോമീറ്റർ ദൈർഘ്യമുള്ളതാണ്.

6. സൂര്യ കുണ്ഡ് എന്താണ്?

സൂര്യ കുണ്ഡ് ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തമായ പ്രകൃതിദത്ത ചൂടുവെള്ള ഉറവിടമാണ്.

7. ക്ഷേത്രത്തിനുള്ളിൽ ഫോട്ടോഗ്രഫി അനുവദനീയമാണോ?

സന്ദർശകർ ക്ഷേത്ര അധികാരികൾ നിശ്ചയിച്ച നിയമങ്ങൾ പാലിക്കണം.

8. തീർഥാടനത്തിന് രജിസ്ട്രേഷൻ ആവശ്യമാണോ?

യാത്ര ആസൂത്രണം ചെയ്യുന്നതിന് മുമ്പ് സർക്കാർ മാർഗനിർദേശങ്ങൾ പരിശോധിക്കണം.

9. ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം ഏതാണ്?

ഡെറാഡൂണിലെ ജോളി ഗ്രാന്റ് വിമാനത്താവളമാണ് ഏറ്റവും അടുത്തുള്ള വിമാനത്താവളം.

10. യമുനാ നദി പവിത്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത് എന്തുകൊണ്ട്?

നദി പരിശുദ്ധിയുടെയും സമൃദ്ധിയുടെയും ദൈവിക അനുഗ്രഹങ്ങളുടെയും പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

ഉപസംഹാരം

യമുനോത്രി ക്ഷേത്രം ഒരു തീർഥാടനകേന്ദ്രത്തേക്കാൾ വളരെ കൂടുതലാണ്. വിശ്വാസവും ഭക്തിയും പ്രകൃതിയുടെ സൗന്ദര്യവും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് മറക്കാനാവാത്ത ആത്മീയാനുഭവം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒരു വിശുദ്ധ സ്ഥലമാണിത്.

ഈ വിശുദ്ധ ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്ന ഓരോരുത്തരെയും ഭക്തിയുടെ പാത ജീവിതത്തിലേക്ക് സമാധാനവും ജ്ഞാനവും ദൈവിക അനുഗ്രഹങ്ങളും കൊണ്ടുവരുന്നുവെന്ന് ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. മഹത്തായ ഹിമാലയനിരകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും യമുനാ നദിയുടെ പുണ്യജലത്താൽ അനുഗ്രഹിക്കപ്പെട്ടും യമുനോത്രി പ്രതിവർഷം ദശലക്ഷക്കണക്കിന് തീർഥാടകർക്ക് പ്രചോദനമായി തുടരുന്നു.

യമുനാ ദേവി നിങ്ങൾക്ക് സന്തോഷവും സമൃദ്ധിയും പരിശുദ്ധിയും ആത്മീയ പ്രബോധനവും നൽകട്ടെ.

ബ്ലോഗിലേക്ക് മടങ്ങുക

ഭാഷ