സോമനാഥ് ജ്യോതിർലിംഗം – ഇന്ത്യയിലെ ദിവ്യമായ ആത്മീയകേന്ദ്രം

ആമുഖം

ഗുജറാത്തിലെ പ്രഭാസ് പാടണിൽ അറബിക്കടൽ തീരത്തുള്ള സോമനാഥ് ജ്യോതിർലിംഗം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പുണ്യമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. ശിവന്റെ പന്ത്രണ്ട് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേത് എന്നാണിത് പരമ്പരാഗതമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ‘സോമനാഥ്’ എന്നത് ‘ചന്ദ്രന്റെ നാഥൻ’ എന്നാണ് അർത്ഥം.

ചരിത്രവും ഐതിഹ്യവും

ചന്ദ്രദേവൻ ദക്ഷന്റെ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ ഇവിടെ ശിവനെ ആരാധിച്ചുവെന്നാണ് ഐതിഹ്യം. ഈ പ്രദേശത്തെക്കുറിച്ച് പുരാണങ്ങളിൽ പരാമർശമുണ്ട്. 1026-ൽ മഹ്മൂദ് ഗസ്നി ക്ഷേത്രം ആക്രമിച്ചു; പിന്നീട് ക്ഷേത്രം പലവട്ടം പുനർനിർമിക്കപ്പെട്ടു. 1783-ൽ അഹല്യാബായി ഹോൾക്കർ പഴയ ക്ഷേത്രം പണിതു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം സർദാർ വല്ലഭ്ഭായ് പട്ടേലിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഇപ്പോഴത്തെ ക്ഷേത്രം പുനർനിർമിച്ചു; 1951-ൽ പ്രതിഷ്ഠ നടന്നു.

വാസ്തുവിദ്യയും പ്രാധാന്യവും

ചാലൂക്യ ശൈലിയിലുള്ള ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ശിഖരം ഏകദേശം 150 അടി ഉയരത്തിലാണ്. കല്ലിലെ കൊത്തുപണികളും കടൽഭിത്തിയിലെ ബാണസ്തംഭവും പ്രധാന ആകർഷണങ്ങളാണ്. വൈകുന്നേരത്തെ ആരതിക്കിടെ ശംഖിന്റെയും മണികളുടെയും ശബ്ദം കടൽതിരകളോടൊപ്പം മനോഹരമായ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. തീർഥാടകർ മഹാകാലേശ്വർ, ഓംകാരേശ്വർ, കാശി വിശ്വനാഥ്, കേദാർനാഥ് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കും യാത്ര തുടരുന്നു.

ദർശനവും ആരതി സമയവും

ഉത്സവദിവസങ്ങളിൽ സമയത്തിൽ മാറ്റമുണ്ടാകാം; ഔദ്യോഗിക അറിയിപ്പ് പരിശോധിക്കുക.

സന്ദർശിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ സമയം, യാത്രാമാർഗം

ഒക്ടോബർ മുതൽ മാർച്ച് വരെ കാലാവസ്ഥ സുഖകരമാണ്. കേശോദ്, ദിയു, രാജ്കോട്ട് വിമാനത്താവളങ്ങളിൽ നിന്ന് ടാക്സി ലഭിക്കും. വെരാവൽ ജംഗ്ഷൻ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 7 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്. അഹമ്മദാബാദ്, രാജ്കോട്ട്, ജൂനാഗഡ്, ദ്വാരക, ദിയു എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ബസുകളുണ്ട്.

യാത്രികർക്കുള്ള നിർദേശങ്ങൾ

• മൊബൈൽ, ക്യാമറ, ഇലക്ട്രോണിക് ഉപകരണങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിനകത്ത് അനുവദനീയമല്ല; ലോക്കറുകൾ ലഭ്യമാണ്.
• തുകൽവസ്തുക്കൾ പുറത്തുവെച്ച് മാന്യമായ വസ്ത്രം ധരിക്കുക.
• ഉത്സവസമയത്ത് താമസം മുൻകൂട്ടി ബുക്ക് ചെയ്യുക.
• വെള്ളവും സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ നിന്നുള്ള സംരക്ഷണവും കരുതുക; കടലിൽ ഇറങ്ങരുത്.

സമീപത്തെ സ്ഥലങ്ങൾ

ത്രിവേണി സംഗമം, ഭാൽക്ക തീർഥം, ദേഹോത്സർഗ് തീർഥം, അഹല്യാബായി ക്ഷേത്രം, ഗീതാ മന്ദിർ, പഞ്ചപാണ്ഡവ് ഗുഹ, പ്രഭാസ് പാടൺ മ്യൂസിയം, സോമനാഥ് ബീച്ച് എന്നിവ സന്ദർശിക്കാം. ഏകദേശം 45 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള ഗിർ ദേശീയോദ്യാനവും പ്രശസ്തമാണ്.

ചുരുക്കത്തിൽ

സോമനാഥ് പന്ത്രണ്ട് ജ്യോതിർലിംഗങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ‘സോമ’ ചന്ദ്രനെയും ‘നാഥ്’ അധിപനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ദർശനത്തിന് സാധാരണയായി 1–2 മണിക്കൂർ വേണ്ടിവരും. സമീപത്തെ മറ്റൊരു ജ്യോതിർലിംഗം ദ്വാരകയ്ക്കടുത്തുള്ള നാഗേശ്വറാണ്.

സമാപനം

അചഞ്ചലമായ വിശ്വാസം വീണ്ടും ഉയിർത്തെഴുന്നേൽക്കാൻ ശക്തി നൽകുന്നുവെന്ന് സോമനാഥിന്റെ ചരിത്രം ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു. ജയ സോമനാഥ്! ഹര ഹര മഹാദേവ്!